Nauka przez wartości

Szkoła 2.0 to budynek, struktura wirtualna, edukacja zdalna czy domowa? To nie istotne! Takie dywagacje cechują osoby urodzone przed rokiem 2000. Dla uczniów i studentów, i wkrótce (mam taką nadzieję:) nauczycieli − nie istnieje wyraźny podział na dwa odrębne światy. Żyją i uczą się w rzeczywistej wirtualności (Castells, 2004). Za wirtualnymi społecznościami zawsze stoją prawdziwi ludzie, a ich myślenie i działanie w świecie offline może wpłynąć na to, co robią online. Wydaje się, że tendencja do integracji aspektów online i offline jest już paradygmatem nauki i edukacji.

Na rynku pracy pojawiło się pokolenie milenialsów i post milenialsów, czyli osób urodzonych po 2000 r. (in. pokolenie C, ang. connect). Ta generacja charakteryzuje się przede wszystkim tym, że „egzystuje” w świecie nowych technologii, ich światem są media społecznościowe, a za decyzją zakupu nie stoi już marka, ale kultura i wartości wyższe jakie przejawia dane przedsiębiorstwo (Kostro, 2017). Ich przedsiębiorstwa też takie będą. Pozostałe, albo wejdą na drogę ewolucji kulturalnej, albo… odejdą w niebyt.

W wirtualnym świecie można manipulować wizerunkiem. Cele można ukryć, pobudki także, można nawet ukryć się personalnie, ale jedna sprawa zawsze determinuje i zdradza, co jest rdzeniem działania i powodzenia, oraz zaniechania i porażki. To… wartości. Co to za byt, słów kilka. [w tym artykule wyjaśniam, dlaczego Przedsiębiorczość na lekcji #1 powinna zacząć się od omówienia wartości i dlaczego współcześnie wartość stanowi o przewadze konkurencyjnej, tak jak kiedyś produkt, marka czy niedawno modele biznesu].

Wartości z definicji, czyli 2+2=4

Jako ekonomista powinienem odpowiedzieć: wartość komponentu jest stosunkiem funkcjonalności oraz efektów do ponoszonych nakładów. Jak smutny byłby świat, gdyby przenieść to 1:1 na inne płaszczyzny życia. Wtedy o wartości przedstawienia, mówiłyby ceny biletów, a o wartości książki wydawnictwa, które je opublikują, a o wartości badań naukowych, punkty za publikację. Oceny zaś (nad pomiarem dydaktycznym nie chcę się chwilowo rozkminiać) o wartości ucznia i jego nauczyciela. Taki świat to XX w. To sztuka przez małe 's’, to punktoza, szkoła 1.0. Chcemy się od tego odbić, a to nie łatwa sprawa.

Powiedzmy to głośno, edukacja jest zasadniczo i przede wszystkim „przedsięwzięciem wartości”

H. Gardner

Transformacja 'wartości’

W roku 1985 M.E. Porter wprowadził pojęcie łańcucha wartości (Czakon,2003). W ogólnym ujęciu łańcuch wartości przedstawia proces „dodawania” wartości do produktu, rozpoczynający się od czynności związanych z zakupem przez przedsiębiorstwo surowców, materiałów itd. Następnie łańcuch wartości obejmuje produkcję, logistykę, marketing, a kończy się na świadczeniu usług dodatkowych na rzecz klientów. Rozpoczęto szukanie strategicznie istotnych „nośników” tworzenia wartości dodanej (Rojek, 2014). Opierało się to na założeniu, że przedsiębiorstwo jest systemem powiązanych ze sobą, ale odrębnych działań, umieszczonym w szerszym „systemie wartości”.

Rozpoczęła się epoka modeli biznesu i konfiguracji unikalnej propozycji wartości, a że na scenie pojawił się … internet − to równocześnie łańcuch wartości wielu firm skrócił się prawie do… zera. Kupujesz produkt od firmy, która go nie produkuje, nie magazynuje i nawet nie dostarcza. Niemniej wartość została. Firma osiągała przewagę konkurencyjną, gdy wprowadzała taką strategię kreowania wartości, która nie była realizowana przez żadnego z konkurentów (Barney, 1991). Zaczęto dopieszczać kreację wartości, zarówno jak ją proponować dla klienta, ale również jak ją przechwycić przez organizację. Na zwrot ‘propozycja wartości’ składała się zarówno wartość dla klienta jako koszt firmy plus marża, ale równocześnie wartość w sensie wartości postrzeganej przez klienta (np. że okładka książki jest estetyczna)(Jakieła, Wójcik, 2017). Czyli w wielkim skrócie: 2+2=5.

Kultura organizacji

Na początku tego wieku o przewadze konkurencyjnej decydowało zarządzanie marką, żeby już dekadę później przekonać się, że najistotniejszy jest model biznesu firmy. Obecnie jest taka ilość marek i usług, że trudno się na coś zdecydować, mało tego: same modele biznesu są tak niezróżnicowane i nie odporne na imitację, że klienci (zarówno wewnętrzni, czyli pracownicy jak i zewnętrzni) zaczynają postrzegać… wartości wyższe przejawiane przez organizację jako czynnik, który różnicuje ofertę i przyczynia się do uzyskania przewagi konkurencyjnej. Oznacza to ni mniej, ni więcej, że organizacja stawia na kulturę. Pracownicy czują się doceniani. Rezultaty? Nietuzinkowe. Cel? Inspirujący. Dochodzi do komodyfikacji zasobów, wcześniej nie utowarowionych − auto osobowe staje się taksówką, sypialnia – hotelem, hulajnoga na androida. Liczy się kultura, klimat i zaangażowanie. Firmy stają się odpowiedzialne, prospołeczne, przyjazne, tolerancyjne. Gospodarka w obiegu zamkniętym, weryfikacja dostawców. Cud, miód.

Zarządzanie przez wartości

Zarządzanie przez wartości nie jest wyłączną domeną socjologów czy filozofii. Organizacje oparte na wartościach to obecnie warunek przetrwania (Kenneth H. Blanchard, Michael O’Connor, 2015). Gdy tylko organizacja uświadamia sobie i umie jasno wyartykułować swój cel, misję, kierunek (oraz takie zrozumienie wykazuje jej otoczenie, mało tego: będzie się przechwalać Tobą), zdobywa solidne podstawy do realizacji w praktyce owych deklarowanych wartości. Można nawet pokusić się o stwierdzenie, że absolwent Szkoły 2.0 to ekspert w dziedzinie interwencji opartych na wartościach. Takie firmy pozostawią spuściznę, która 'przeżyje’ firmę, jej przywódców oraz wykazują wielką zdolność i zgodność do zharmonizowania celów osobistych z celami przedsiębiorstwa.

Zakończenie

Czasami potrzebny jest kryzys, choroba czy… pandemia, aby ukazać, co naprawdę się liczy w życiu. Czy to w co wierzymy − robimy. Przedsiębiorczość to ludzie i idee, a nie zyski i organizacje. Liczy się nie to co osiągamy, ale co robimy.

Czy to koniec swoistej ewolucji wartości? A w co Ty wierzysz? Czy twoja przyszła firma będzie reprezentować wartości, w które wierzysz? Czy raczej popłyniesz z prądem i będziesz 'grzecznym dzieckiem’, dobrym pracownikiem, składającym części w całość w czeskiej fabryce niemieckiego pracodawcy? Nie wiem, ale skoro doczytałeś aż dotąd, wróżę Ci inną przyszłość. Będzie ona taka, jaką wymyślisz.

Bibliografia:

  1. Barney Jay, Firm Resources and Sustained Competitive Advantage, „Journal of Management“ 1/17 (1991), s. 99–120.
  2. Castells, Manuel, Mireia Fernández-Ardèvol, Jack Linchuan Qiu, and Araba Sey. The mobile communication society: A cross-cultural analysis of available evidence on the social uses of wireless communication technology. Los Angeles: USC, University of Southern California, Annenberg School for Communication, 2004.
  3. Czakon Wojciech, Operacyjne rozwinięcia koncepcji łańcucha wartości, „Przegląd Organizacji“ 9/2003.
  4. Gardner Howard. The Development and Education of Mind Taylor & Francis, Hoboken 2005.
  5. Jakieła Jacek, Wójcik Joanna, Zwinne projektowanie innowacyjnych internetowych modeli biznesowych – perspektywa właściciela produktu, w: Paweł Morawski, Katarzyna Kolasińska-Morawska (red.), Agile Commerce – technologie przyszłości, „Przedsiębiorczość i Zarządzanie“ 4/XVIII, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk 2017, s. 181–194, s. 188.
  6. Kenneth H. Blanchard, Michael O’Connor, Anna Owsiak, Zarządzanie przez wartości: Jak sprawić, by osobiste wartości pomagały osiągać nadzwyczajne wyniki, MT Biznes, Warszawa 2015.
  7. Kostro Paulina, Pokolenie Z chce zdobywać doświadczenie, „Puls Biznesu (Wyd. zasadnicze)“, 6 XI 2017.
  8. Rojek Tomasz, Koncepcja łańcucha wartości w zarządzaniu przedsiębiorstwem, „Zeszyty Naukowe – Uniwersytet Szczeciński. Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia.“ (2014), s. 1-10.

Zdjęcie Product School z Pexels Dopóki nie pojawi się na tej stronie Polityka Licencjonowania, udostępniam artykuł na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe .

Piotr Janulek

Przedsiębiorca i edukator. Zainteresowania naukowe lokuje wokół innowacyjnych modeli biznesu. Kocha kawę, kartofle i kwerendę literatury.

2 komentarze do “Nauka przez wartości

  • 1 listopada 2021 o 19:58
    Permalink

    Zachęcam do komentowania, w tym w szczególności do wyrażania sprzeciwu, który z punktu widzenia procesów zarządczych niesie sporo energii do zmian.

    Odpowiedz
  • 4 listopada 2021 o 22:27
    Permalink

    Przykład ilustrujący ww. zagadnienia. Dla nowego pokolenia polskich projektantów etyczna moda to jedyna droga zgodna z ich sumieniem. @mikolaizurek wybrał recykling jako motyw przewodni kolekcji, której głównym materiałem w kolekcji są kapy czyli dwuosnowowe tkaniny z północno-wschodniej Polski. A zbliżają sie tygodnie różnych okazji i prezentów. Może iść za ciosem? Może warto zrobić zakupy etycznie, ekologicznie, po sąsiedzku albo dać nowe życie w używane, ale funkcjonalne rzeczy. I co Ty na to?

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.